بودریار به عنوان یکی از پیشگامان اندیشه پست مدرن شناخته می شد و بیش از همه برای مفاهیمی جدیدی که وارد فسلفه و نظریه های انتقادی ارتباطات و فرهنگ کرده بود، به شهرت رسیده است.
در سال های اخیر وی و پس از مرگ متفکرانی چون فرانسوا لیوتار و برخی دیگر از بنیانگذاران اولیه مکتب فکری پست مدرنیسم در فرانسه، یکی از مهمترین اندیشمندان این نظریه در حوزه های ارتباطات و فرهنگ به شمار می رفت که رویکرد وی به چگونگی بازنمایی واقعیت در رسانه ها، سبب شد تا همواره از او به عنوان منتقد فرهنگ عامه و رسانه ها یاد شود.
عنوان یکی از مشهورترین کتاب های وی در باره جنگ خلیج فارس، این است: (La guerre du Golfe n'a pas eu lieu ) "جنگ خلیج رخ نداده است"
به اعتقاد وی، بیش و پیش از آنکه این جنگ در عرصه عالم واقع رخ دهد، در عرصه رسانه ها رخ نموده است.
دوران کاری
ژان بودریار در سال 1929 و در یک خانواده روستایی به دنیا آمد، در دانشگاه در رشته ادبیات آلمانی تحصیل کرد و به آموزش آن نیز پرداخت و پس از آن در رشته های فلسفه و جامعه شناسی به ادامه تحصیل پرداخت و تز دکترای خود را با عنوان " سیستم ابژه ها" در سال 1966 به پایان برد و پس از آن به تدریس جامعه شناسی در دانشگاه پرداخته و شش سال بعد به رتبه استادی رسید.
از سال 1986 تا 1990 او مدیر علمی انستیتوی مطالعات اقتصادی- اجتماعی در دانشگاه پاریس بود و همچنین در طی این سالها با مرکز ملی مطالعات علمی فرانسه همکاری داشت.
به علاوه در بسیاری از دانشگاه های اروپایی نیز به تدریس در رشته های فرهنگ و ارتباطات از جمله دانشکده اروپایی ارتباطات در سوئیس می پرداخت.
مفاهیم
بودریار برای عرضه دو مفهوم "حاد واقعیت" (Hyper Reality) و "وانموده"(Simulacra) در اندیشه های انتقادی فرهنگی مشهور است.
بسیاری از اندیشمندان معاصر می گویند مفاهیم نظریه های بودریار از واقعیت، جهان مجازی و بدیل سازیهای آن، ارکان اندیشه معاصر در فلسفه امروزین را تشکیل می دهند و او برجسته ترین نظریه پرداز انتقادی ارتباطات در عصر حاضر بود که درگذشت.
وی از حاد واقعیت برای بیان کارکرد رسانه ها در نمایان سازی واقعیت استفاده کرد، زیرا به اعتقاد وی رسانه ها با بزرگنمایی یا تحریف اطلاعات در باره یک رخداد واقعی، سبب می شوند تا دیگر اثری از واقعیت اولیه در گزارشهای رادیویی، تلویزیونی یا مطبوعاتی باقی نماند.
جنگ خلیج فارس ویازدهم سپتامبر
مشهورترین کارهای بودریار در باره وقایع سال های اخیر مربوط به اولین حمله آمریکا به عراق برای بیرون راندن نیروهای عراقی از کویت در سال 1992 بود که وی در همان زمان سلسله مقالاتی در روزنامه چپ گرای لوموند نوشت و بعدها تحت عنوان " جنگ خلیج (فارس) رخ نداده است" به چاپ رسید و یکی از مشهورترین کتاب های وی است.
وی در این کتاب می گوید که جنگ واقعی در خلیج فارس در صحنه رسانه ها رخ داده است و در واقع جنگ از همین نقطه آغاز شده است و این رسانه ها بوده اند که به عنوان ماشین جنگی غرب عمل کرده اند.
وی در باره یازدهم سپتامبر و شمایل مشهور برخورد هواپیما با برج دوم مرکز تجارت جهانی می گوید این همان تصویری است که رسانه های غرب برای شمایل سازی و اسطوره سازی از واقعیت نیاز دارند تا وانموده ای را نمایان سازند که سمت و سوی نبرد رسانه ای خود را برای سلطه جویی بر مخاطبان را شکل دهند.
از سوی دیگر بنیادگرایان اسلامی نیز می خواهند تا واقعیت مورد نظر خود را خلق کنند که از اساس متفاوت از ماهیت واقعیتی است که در رسانه های غربی بازنماینده می شود.
وی به عنوان منتقد سیاست های فرهنگی سلطه طلبانه پیش از آن به ریشه های این ساختار فرهنگی نیز در کتاب آمریکا ی خود پرداخته است.
از نظر بودریار از آنجا که آمریکاییان هرگز با سطح درک و تامل درگیر نبوده اند زیرا همواره بلافاصله از سطح نیاز های فوری به سطح وانموده واقعیت در جهت مصرف کردن آن رسیده اند، در حالی که اروپاییان برعکس همواره واقعیت را به ایدئولوژی بدل کرده اند.
اگرچه بودریار برای بیان نظرات خود همچون فروید از اسطوره ها بهره می گیرد اما بیش از همه نمونه های خود را در ادبیات و به ویژه سینما می جوید.
از نظر بودریار وانموده همچون فیلم "رز ارغوانی قاهره وودی آلن"، پرده سینما را در هم می درد و به عنوان واقعیتی پیش رو به درون دنیای واقعی راه می یابد.
شاید نظریه بودریار بیش از همه خود را در فیلم "ماتریکس" نمایان ساخته باشد، که شخصیت های فیلم در جهانی وانموده حضور می یابند.
از تعابیر بودریار برخی دیگر از اندیشمندان چپ گرای پست مدرن نظیر فردریک جیسمن برای بیان اسکیزوفرنیای بشر کنونی در برخورد با رسانه ها و فرهنگ مصرف گرایی بهره می گیرند.
کتاب ها
بودریار در طول دوران فعالیت علمی خود بیش از 50 جلد کتاب و دهها مقاله تحلیلی در نشریات تخصصی به چاپ رسانده است که از آن میان کتاب "آمریکا" ی وی اخیرا در ایران به چاپ رسیده است.
با این حال بسیاری از اندیشمندان معاصر می گویند مفاهیم نظریه های بودریار از واقعیت، جهان مجازی و بدیل سازیهای آن، ارکان اندیشه معاصر در فلسفه امروزین را تشکیل می دهند و او برجسته ترین نظریه پرداز انتقادی ارتباطات در عصر حاضر بود که درگذشت.
از کتاب های مشهور بودریار می توان به سیستم ابژه ها (1968) ، جامعه مصرفی : افسانه ها و ساختارها (1970) ، آینه تولید (1973) ، فوکو را فراموش کنید (1977) ، اغوا( 1979) ، وانموده و وانمودگی(1981) ، فریبندگی ارتباطات (1987) ، شفافیت شیطان(1990)، پس وردها (2000) روح تروریسم و رکوئیم برای برج های دوقلو (2002)
تیم فوتمن در گاردین آن لاین نوشته خود را در باره مرگ بودریار با این جمله شروع کرده است: بیایید فکر کنیم "ژان بودریار نمرده است"، که اشاره ای است کنایه آمیز به یکی از محبوب ترین و معروف ترین کتاب های او در باره جنگ خلیج فارس.
منتشر شده در بی بی سی فارسی
